Beş Depremden Önce Aynı Deseni Gördük: Patlama, Sönüm, Deprem
2011 ile 2024 arasında olmuş beş orta büyüklükte depremin öncesine, elimizdeki elektriksel ölçüm kayıtlarıyla tek tek baktık. Beşinde de birbirine benzeyen bir şey çıktı: depremden günler önce başlayan bir hareketlenme, ardından sönüm, sonra deprem.
İncelediğimiz olaylar şunlar: Silivri M5,8 (26 Eylül 2019), Simav M5,9 (19 Mayıs 2011), Gemlik M5,3 (4 Aralık 2023), Tokat Sulusaray M5,6 (18 Nisan 2024) ve Malatya M5,9 (16 Ekim 2024). Beş ayrı yıl, beş ayrı bölge, farklı istasyonlar.
Biz aslında neyi ölçüyoruz?
İstasyonlarımız yer sarsıntısını ölçmüyor. Havadaki elektrik yükünü ve yer altındaki elektriksel değişimi ölçüyor. Kayaç gerilim altında kaldığında elektrik yükü üretebiliyor — laboratuvarda gösterilmiş bir olgu. Sorumuz şu: bu değişim, deprem öncesinde ölçülebilecek kadar yüzeye yansıyor mu?
Cevabı aramak için üç şeye bakıyoruz: sinyalin gücü (enerji yoğunluğu), genliği (günlük salınım aralığı) ve hangi frekansta toplandığı. Son maddeyi dalgacık dönüşümü denen bir yöntemle çıkarıyoruz — sinyalin hangi anda hangi frekansta yoğunlaştığını gösteriyor.
Beş olayda tekrarlayan desen
Beş grafiğin ortak yanı şu sıralama:
sakin → patlama → sönüm → DEPREM
Yani anomali depremin anında değil, öncesinde görünüyor ve deprem geldiğinde çoğu olayda çoktan sönmüş oluyor. Tepe noktası ile deprem arasındaki süre:
| Deprem | Tepe ne zaman | Deprem anında sinyal |
|---|---|---|
| Malatya M5,9 | 8–10 gün önce | inişte |
| Gemlik M5,3 | ~14 gün önce | küme bitmiş |
| Tokat M5,6 | 9 gün önce | tabanda |
| Simav M5,9 (2011) | 9 gün önce | sönmüş |
| Silivri M5,8 | ~5 gün önce | küme içinde |
Beş olayın dördünde tepe, depremden 8 ile 14 gün önce aralığına düşüyor.
En ilgi çekici bulgu: ham veride de görünüyor
Yukarıdaki grafiklerin hepsi işlenmiş veri. Yani bir hesap yapıp çıkardığımız sonuçlar. Böyle durumlarda akla ilk gelen soru şudur: bu desen gerçekten veride mi var, yoksa hesabın kendisi mi üretiyor?
Malatya öncesinde Ovacık istasyonunun ham kaydına baktık — hiçbir işlem yapılmamış, cihazdan çıktığı hâliyle.
Buradaki ayrıntı önemli: ortalama değer değişmiyor, salınımın genişliği yaklaşık dört kat büyüyor. Sinyal yukarı ya da aşağı kaymıyor — daha geniş nefes almaya başlıyor. Bu, herhangi bir dönüşüm uygulamadan, grafiğe çıplak gözle bakınca görülebiliyor.
Enerji hangi frekansta toplanıyor?
Skalogram dediğimiz grafikler, sinyalin enerjisinin hangi anda hangi zaman ölçeğinde toplandığını renkle gösteriyor. Sıcak renkler yoğunlaşmayı işaret ediyor.
Bu deseni yakalamak neden kolay değil
İlginç olan şu: aynı veri üzerinde daha önce yaptığımız birkaç toplu tarama bu deseni göstermemişti. Sebebini bulduk ve bu, bulgunun kendisi kadar öğretici çıktı.
Üç ölçüm alışkanlığı sinyali siliyor:
| Alışılmış yöntem | Neden sinyali kaçırıyor |
|---|---|
| 90–120 günlük pencerenin ortancasını almak | İki haftalık bir patlama, yüz sakin günün içinde eriyip kayboluyor |
| Onlarca istasyonun değerini ortalamak | Sadece iki üç istasyon tepki veriyorsa, havuz ortalaması onları siliyor |
| Pencereyi deprem gününde bitirmek | Sinyal deprem gününde çoktan sönmüş oluyor; tam sessizliğe bakılmış oluyor |
Doğru ölçüt bunların tersi: pencerenin ortancası değil en yüksek günü, ortalama genlik değil günlük salınımın tırmanışı, deprem günü değil 8–14 gün öncesi, istasyon ortalaması değil kaç istasyonun aynı anda konuştuğu.
Bir ayrıntı daha: Malatya'daki sinyal, baktığımız frekans aralığının tam ucunda çıktı. Yani daha uzun periyotlara hiç bakmamıştık. Pencereyi genişletmek, bulunacak başka şeyler olabileceği anlamına geliyor.
Şimdi ne yapıyoruz
Bir desenin gerçekten öncü sinyal olduğunu söyleyebilmek için tek şart var: deprem olmayan dönemlerde aynı desenin kaç kez ortaya çıktığını bilmek. Beş depremde görmüş olmak, kendi başına yeterli değil — o desen her ay üç kez oluyorsa bir anlam taşımaz.
Sıradaki iş listemiz:
- Genlik testi — günlük salınım aralığının tabana göre kaç kat büyüdüğü, on dört hedef olayda ölçülecek
- Eşzamanlılık — aynı gün kaç istasyonun birlikte tepki verdiği
- Yanlış alarm oranı — deprem olmayan en az bir–iki yıllık dönemde aynı bantların taranması
- Kör test — 8–14 günlük pencerenin, deprem gününü hiç kullanmadan sınanması
- Çapraz kontrol — meteoroloji, şebeke, bakım ve cihaz kayıtlarıyla karşılaştırma
- İleriye dönük doğrulama — en az 10–20 bağımsız olayla
Ne diyoruz, ne demiyoruz
Anomali var mı? Evet, ölçümlerde görülüyor.
Deprem öncesinde mi görülmüş? Evet, incelenen beş olayda da öncesinde.
Öncü sinyal adayı mı? Evet, bu adı hak edecek kadar tekrarlanıyor.
Doğrulanmış deprem öncüsü mü? Yanlış alarm testi tamamlandığında bunu söyleyebileceğiz.
Tarih ve saat veriyor mu? Hayır. Kesin tarih–saat vermiyoruz; bu bir izleme ve araştırma çalışması.
Bu çalışmayı yayınlıyoruz çünkü desenin kendisi paylaşılmaya değer. Beş ayrı yılda, beş ayrı bölgede, farklı cihazlarla alınmış kayıtlarda aynı sıralamanın çıkması — patlama, sönüm, deprem — sistematik biçimde test edilmeyi hak ediyor. Testleri yapıyoruz, sonuçları lehimize olsun olmasın buradan paylaşacağız.
Çalışma: Fuat Ağalday — Doğa Hareketleri Araştırma Derneği (DOHAD) / AGL Sistem.
İncelenen dönem 2011–2024. Ölçümler istasyon tabanlı elektriksel/iyonik kayıtlardan; yöntemler güç yoğunluğu zaman serileri, sürekli dalgacık dönüşümü (CWT), ayrık dalgacık dönüşümü (DWT) ve histogram tabanlı anomali sayımı.